Νέες αλήθειες στο φως για την καταστροφή της αρχαίας πόλης της Παλμύρας στη Συρία

Μνημεία ανυπολόγιστης πολιτιστικής αξίας και παγκόσμιας κληρονομιάς καταστρέφονται συστηματικά από τους τζιχαντιστές. Πόλεμος εναντίον των απίστων ή κάτι περισσότερο; Η ομορφότερη πόλη της αρχαιότητας σβήνει.
Στις 5 Οκτωβρίου του 2015 η διάσημη Αψίδα του Θριάμβου της αρχαίας Παλμύρας, στη Συρία, προστέθηκε στο ντόμινο της μεγαλύτερης αρχαιολογικής καταστροφής που είδε ποτέ η ανθρωπότητα. Η μανία των πολεμιστών του Ισλαμικού Κράτους, όπως αυτοαποκαλούνται οι τζιχαντιστές, δεν έχει τέλος. Ανατίναξαν ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της αρχαίας ρωμαϊκής πόλης, που στάθηκε όρθιο για 2.000 χρόνια. Ο Mamun Abdul Karim, επικεφαλής των αρχαιολογικών υπηρεσιών της Συρίας, καταρρακωμένος, δηλώνει στο Reuters: «Σαν να έχει πέσει κατάρα στην Παλμύρα».
Συλλεκτικοί μοιάζουν πια οι τουριστικοί οδηγοί που μόλις πριν λίγα χρόνια πρότειναν στον «ψαγμένο ταξιδιώτη» να διανύσει 215 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Δαμασκού και 120 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Ευφράτη ποταμού, για να φτάσει στην «καρδιά της Συρίας». Η ταλαιπωρία θα αποζημίωνε τον ακούραστο επισκέπτη, που θα αντίκριζε ένα αρχαιολογικό θαύμα, την πόλη της αρχαίας Παλμύρας. Στα μάτια του τότε απλωνόταν ένας συγκλονιστικός αρχαιολογικός περίπατος, έξι χιλιομέτρων, στο χώρο και στο χρόνο. Ναοί, ανάκτορα, ταφικά μνημεία, κατοικίες, αψίδες, θέατρο, αγορές, όλα αλώβητα στο πείσμα του «πανδαμάτορα χρόνου».

Οι ταξιδιώτες και οι έμποροι του 1ου αιώνα π.Χ., που διέσχιζαν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αποκαμωμένοι από το μακρύ και επίπονο ταξίδι τους, αναζητούσαν νερό, δροσιά, χουρμάδες και έναν ασφαλή τόπο προσωρινής αποθήκευσης για τα εμπορεύματά τους. Αυτή ήταν η αρχαία Παλμύρα, μια όαση για τα καραβάνια αλλά και μια πόλη χάρμα ιδέσθαι!
Η Δύση πρωτοσυνάντησε την «πόλη των φοινικόδεντρων» (όπως μεταφράζεται από τα λατινικά το όνομά της) το 18ο αιώνα χάρη σε παθιασμένους ιστοριοδίφες. Διακόσια χρόνια αργότερα, ταξιδιώτες ανακαλύπτουν ξανά την αρχαία Παλμύρα, ενώ οι αρχαιολογικές ομάδες αποκαλύπτουν τους θησαυρούς της και γοητεύονται.
Οι εφημερίδες και τα περιοδικά παρουσιάζουν πολυσέλιδα αφιερώματα στο αντίπαλο αρχαιολογικό δέος της Αιγύπτου, ενώ τη δεκαετία του 1960 οι σχεδιαστές υψηλής ραπτικής εμπνέονται από τη γνωστή-άγνωστη Παλμύρα. Τα περιοδικά μόδας, όπως η Vogue, φωτογραφίζουν τα μοντέλα τους με φόντο τα μνημεία που «γεννήθηκαν» στην καυτή έρημο της Συρίας.

Τα χρόνια περνούν, αλλά το αίσθημα μεγαλείου και δέους για όποιον περιδιαβαίνει τον αρχαιολογικό χώρο παραμένει απαράλλαχτο. Η αρχαία Παλμύρα είναι η αγαπημένη όσων λατρεύουν τα μυστήρια της μαγεμένης Ανατολής. Ορδές επισκεπτών καταφθάνουν στη «Βενετία της ερήμου». Όλα αυτά μέχρι την άνοιξη του 2015.
Σήμερα, ό,τι άντεξε χιλιάδες χρόνια καταστρέφεται με πρωτοφανές μένος! Η αντίστροφη μέτρηση για την αρχαία Παλμύρα ξεκίνησε το Μάιο του 2015, την περίοδο του εμφυλίου ανάμεσα στο προσκείμενο στο Σύριο πρόεδρο Άσαντ κράτος και στους αντάρτες. Ενώ οι συρράξεις μαίνονταν, μπαίνουν στο… «παιχνίδι» οι τζιχαντιστές, που προσπαθώντας να απλώσουν την κυριαρχία τους στη Μέση Ανατολή πραγματοποιούν μια αιφνιδιαστική επίθεση κατάληψης του αρχαιολογικού χώρου της Παλμύρας.
Η πολιορκία της αρχαίας Παλμύρας θυμίζει στους αρχαιολόγους της Συρίας την εποχή που οι τζιχαντιστές έδειξαν τα πρώτα δείγματα του… πολιτισμού τους στην ευρύτερη περιοχή. Ήταν Απρίλιος του 2015, όταν, εφοδιασμένοι με κομπρεσέρ, σφυριά, ακόμα και μπουλντόζες, κατέστρεφαν αρχαία αγάλματα στο Ιράκ.

Αυτές οι μνήμες οδηγούν τους Σύριους αρχαιολόγους να ξεκινήσουν επιχείρηση διάσωσης και φύλαξης των κινητών μνημείων της Παλμύρας (αγάλματα, θραύσματα, αγγεία, μέχρι και μούμιες) από τη μανία των κατακτητών τζιχαντιστών. Σε κάποιες περιπτώσεις τα καταφέρνουν, σε κάποιες άλλες όμως οι οργισμένες ομάδες ανακαλύπτουν και διαλύουν επιτόπου τις πολύτιμες αρχαιότητες.
Οι πρώτες μέρες της νέας εποχής, με την Παλμύρα στα χέρια των τζιχαντιστών, κυλούν επιφανειακά ήρεμα, καθώς οι αρχηγοί τους δηλώνουν σε αραβόφωνα Μέσα «δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος, κανείς δεν θα πειράξει την Παλμύρα». Για να επιβεβαιώσουν τα καθησυχαστικά τους λόγια, δημοσιοποιούν ένα κλιπ διάρκειας 1’.27’’ που δείχνει τα μνημεία του αρχαιολογικού χώρου αλώβητα από παρεμβάσεις.
Οι μάσκες των «πολιτισμένων» τζιχαντιστών δεν αργούν να πέσουν. Στις 27 Μαΐου του 2015 βεβηλώνουν το ρωμαϊκό θέατρο, που κοσμεί την πόλη από το 2ο αιώνα μ.Χ., μεταμορφώνοντάς το σε τόπο ομαδικής εκτέλεσης. Το αποτρόπαιο «θέαμα» θυμίζει χολιγουντιανή υπερπαραγωγή, με μία όμως ουσιαστική διαφορά: το αίμα δεν ήταν εφέ. Οι τζιχαντιστές έχουν κρεμάσει στο μνημείο μαύρα λάβαρα, σύμβολα του Ισλαμικού Κράτους. Συγκεντρώνουν 25 «προδότες» και τους αναγκάζουν να γονατίσουν. Στο ρόλο των εκτελεστών ανήλικα αγόρια με μαχαίρια. Η άγρια μαζική δολοφονία είναι μια επίδειξη δύναμης, που μαγνητοσκοπήθηκε και ανέβηκε στα επίσημα social media των τζιχαντιστών προς γνώση και συμμόρφωση.

Ο Αύγουστος του 2015 βρίσκει τους στρατιώτες του «Ισλαμικού Κράτους» να πρωταγωνιστούν σε μια νέα αγριότητα. Αποκεφαλίζουν τον 82άχρονο συνταξιούχο έφορο αρχαιοτήτων και ανασκαφών της Παλμύρας Khaled al-Asaad, επειδή δεν μαρτύρησε τις τοποθεσίες όπου είχαν φυλαχτεί εκατοντάδες αγάλματα και γλυπτά. Τραγική ειρωνεία, λίγες μέρες πριν το φρικτό θάνατό του είχε δηλώσει στα δυτικά ΜΜΕ: «Τα εύθραυστα και ρομαντικά ερείπια της αρχαίας πόλης της Παλμύρας αποτελούν ιδεώδες για το οποίο αξίζει να πεθάνει κάποιος».
Στα twitter και στο facebook οι τζιχαντιστές ανακαλύπτουν έναν άμεσο δίαυλο της προπαγάνδας τους. Στις 23 Αυγούστου του 2015 ανεβάζουν πέντε φωτογραφίες στους επίσημους διαδικτυακούς λογαριασμούς τους. Παρουσιάζουν καρέ καρέ την εκδικητική τους μανία με επίκεντρο το ναό του Βάαλ, που ορθώνεται στο κέντρο μιας τεράστιας τετράγωνης αυλής, η οποία περικλείεται από μια διπλή σειρά από 268 κολόνες. Το ιντερνετικό «άλμπουμ» δείχνει το χρονικό της καταστροφής. Οι φωτογραφίες ζουμάρουν με ανατριχιαστική λεπτομέρεια στο «έργο» των τζιχαντιστών. Τους βλέπουμε να μεταφέρουν προσεκτικά τα εύφλεκτα υλικά και να ζώνουν με αυτά τις κολόνες του ναού. Στις δύο τελευταίες φωτογραφίες αποτυπώνονται η έκρηξη και ο «θρίαμβος». Θρύψαλα παντού. Ανατινάχτηκε το εσωτερικό τμήμα του. Οι κορινθιακού ρυθμού κίονες που τον περιέβαλαν κατέρρευσαν. Ο θεός των αστραπών και των καταιγίδων είχε ηττηθεί από άνανδρους και ύπουλους εχθρούς. Η σωτηρία της αρχαίας Παλμύρας, του παγκόσμιου μνημείου πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως έχει ανακηρυχθεί από την UNESCO, μοιάζει πλέον χαμένος αγώνας.

Την 1η Σεπτεμβρίου 2015 μια θαμπή δορυφορική φωτογραφία, που απεικονίζει μια σειρά από πεσμένες κολόνες, κάνει το γύρο του κόσμου. Λίγες μέρες πριν, στις ίδιες γεωγραφικές συντεταγμένες, εμφανιζόταν ο ναός του Βίλου, όμως τώρα τίποτα. Λες και τον κατάπιε η άμμος. Τα Ηνωμένα Έθνη επιβεβαιώνουν, με επίσημη δήλωση, τους φόβους: «Το κυρίως κτίριο του ναού έχει καταστραφεί, το μόνο που απέμεινε είναι μια σειρά κιόνων». Η ιστορική αξία του ναού είναι ανυπολόγιστη, συγκρίνεται μόνο με τον ελληνικό Παρθενώνα και το Πάνθεον της Ρώμης. Ξεκίνησε να οικοδομείται ένα χρόνο πριν τη σταύρωση του Χριστού (32 μ.Χ.) και τον 21ο αιώνα μετατράπηκε σε σκόνη.
Κόντρα σε εκείνους που πιστεύουν ότι ο «βιασμός» της Παλμύρας από τους τζιχαντιστές είναι ένας πόλεμος εναντίον των αλλόθρησκων, οι ιστορικοί είναι αντίθετοι και υπογραμμίζουν πως οι τζιχαντιστές δεν εκδικούνται τα απομεινάρια των «άπιστων», αλλά λεηλατούν τις αρχαιότητες, με σκοπό να τις πουλήσουν και να χρηματοδοτήσουν τον ένοπλο αγώνα τους! Μια άλλη παράμετρος δίνεται από την αρχαιολόγο Joanne Farchakh, που αναφέρει στην εφημερίδα Independent: «Οι τζιχαντιστές δέχονται παραγγελίες από την αγορά των αρχαιοκάπηλων, μετά λεηλατούν τα μνημεία για να ικανοποιήσουν τους αγοραστές και στη συνέχεια τα καταστρέφουν ολοσχερώς, για να μη φανεί ότι τα έχουν ξεγυμνώσει από τα αγάλματα. Έτσι, κανείς δεν θα μάθει τι έκλεψαν και τι κατέστρεψαν. Σήμερα πολλές συριακές αρχαιότητες της Παλμύρας πωλούνται στη μαύρη αγορά στο Λονδίνο».
Οκτώβριος του 2015 μ.Χ. Η αρχαία Παλμύρα ζει τις τελευταίες της στιγμές και τώρα, περισσότερο από ποτέ, μοιάζουν προφητικά τα λόγια του Βυζαντινού αυτοκράτορα Ηράκλειου. Ατενίζοντας τη Συρία σκέφτηκε φωναχτά: «Όμορφη χώρα για τον εχθρό!». Σήμερα, 1.300 χρόνια μετά, ο εχθρός προέρχεται από τα σπλάχνα της.